dinsdag 10 september 2013

Mozart Dorfmusikanten-Sextett (Polydor)


In een kringloopwinkel kwam ik onlangs een stapel prachtige oude 78t.platen tegen, w.o. deze drie 25 cm Polydors met een anoniem symfonie-orkest en anonieme dirigent, die Ein musikalischer Spass KV 522 van Mozart spelen. Ik vind de opname niet in de CHARM database. Het gaat om een akoestische opname.
Wie weet om welk orkest het gaat en wie de dirigent is?
Op de hoes is een oud krantenartikel over de compositie geplakt. Ik geef de inhoud hieronder weer. De schrijver is onbekend, er staan alleen de initialen H.R. Verder staat er helaas niet bij vermeld uit welke krant het artikel gehaald is, ook een datering ontbreekt.
Een geniale grap van Mozart
Wanneer men het begrip "Humor in de muziek" wil toelichten, dan is daarvoor wel een ter duidelijke illustratie uitermate geschikt voorbeeld, een werk van Mozart voor strijkers en twee hoorns, in "Köchels Verzeichnis" genummerd 522. Mozart betitelt het in zijn eigen catalogus als "Ein musikalischer Spass", maar het is ook, en misschien nog meer, bekend als "Dorfsmusikanten-Sextett" of "Bauern-sinfonie".  Wie deze laatste twee titels, na Mozart's dood, bedacht moge hebben, is niet bekend, maar in elk geval zijn zij niet authentiek, en daarbij ook nog misleidend. Want al moge de componist zich enige grapjes veroorloofd hebben, waarmee hij met de onbeholpenheid van eenvoudige dorpsmuzikanten een loopje neemt - dit is tenslotte slechts van bijkomend belang. Het was hem voornamelijk en in de eerste plaats erom te doen de stumperigheid aan de kaak te stellen van de talrijke componerende beunhazen onder zijn tijdgenoten.   Het is waar: om de geestigheden van deze niet minder dan geniale persiflage, waarmee Mozart in deze "muzikale grap" zo gul rondspringt ten volle te kunnen appreciëren, moet men eigenlijk een dieper inzicht hebben in details van vormleer en andere compositietechnieken, waarmee de muziekliefhebber van Mozarts dagen veel beter vertrouwd was dan die van onze generatie. Stuntelige overgangen en themaverbindingen, radeloze modulaties, ontwikkeling van melodieën, die na eerste aanloop het spoor bijster raken, een mislukt fugato - met deze en dergelijke middelen maakt Mozart zich over zijn zwakbenige kunstbroeders grimmig vrolijk, ontwerpt hij een kostelijke karikatuur en toont hij de hem aangeboren scherpe opmerkingsgave. Maar al kan ons publiek hem in al die rake zinspelingen niet volmaakt volgen - wie ook maar enigszins voor de schoonheid der muziek ontvankelijk is, moet toch wel onder de indruk kunnen komen van het plezier, dat Mozart bij het schrijven van deze persiflage moet hebben bezield; een plezier, waarin niets boosaardigs ligt. En bij goed luisteren zijn tal van grappen zelfs voor de minder-ingewijden toch wel evident; laten wij enige voorbeelden noemen.  Het hoofdthema van het eerste deel (allegro), waarmee dit deel terstond inzet, begint met twee matren van drie gelijke akkoorden: deze drie akkoorden komen telkens terug, wanneer de componist met een verdere ontwikkeling geen raad weet. Vrij spoedig na het begin houdt de eerste violist plotseling op en laat het orkest met een zinloze begeleiding en een aandoenlijke triller der altviolen rustig doorgaan. In het tweede deel (menuetto) is een naar verhouding veel te lang middendeel (trio) met onnozele gamma's en sprongen der eerste viool. In het derde deel (adagio cantabile) maakt de eerste viool zich zeer druk met aandoenlijke cantilene en virtuositeit, om in een dwaze slotcadens de kluts totaal kwijt te geraken. En in de finale (presto), een rondo, drijft Mozart de spot met pogingen tot een fuga, welke niets meer is dan een onnozel fugato, dat al terstond na een eerste quasi doorwerking onbekommerd in de steek wordt gelaten.  Uiteraard vallen dergelijke ontsporingen bij het publiek het eerst in het gehoor en daaraan is het welhaast toe te schrijven, dat men, jammer genoeg, het werk eerder als een spot met de uitvoerenden dan met de componist heeft opgevat. Dergelijke grappen slaan het meest in en dat doet mij denken aan een verzuchting van de vroegere eerste concertmeester van het Concertgebouw-orkest, Louis Zimmermann, die, toen het orkest de "Musikalischen Spass" had uitgevoerd en hij na de cadens een extra applausje kreeg, tot mij de grimmige opmerking maakte: "Ja, ik heb het meeste succes als ik vals speel". 
H. R. 
Wolfgang Amadeus Mozart: Dorfmusikanten-Sextett 
(Ein musikalischer Spass) KV 522
1  allegro    3:38
2  menuetto    3:22
3  adagio    6:21
4  presto    6:26
Symphonie-Orchester
78t. 25 cm: Polydor 62436-8  B17-22  884-9ax
Totale tijd:  19:09

Download mp3

5 opmerkingen:

  1. Wonderful, Satyr - but it seems the first two movements are missing, what you have as "first movement" and "second movement" are really the parts 1 and 2 of the third movement again.

    I remember seeing, years ago, a notation of this recording in Claude Arnold's book of "The Orchestra on record: 1896-1926" and he did not know who the orchestra and conductor were either. The set is listed in the 1936 Gramophone Shop Encyclopedia, but the performers identified merely as "Sextet."

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Thanks for attending me! I corrected the fault, and made a new link, with the correct first and second movement. Sorry for the inconvenience!

      Verwijderen
  2. Rolf -Since this is a quartet and 2 horns I strongly suspect there is no conductor and certainly no orchestra. I have played this in an ad hoc school group with conductor since it was a small chamber orchestra.

    Fine playing and well recorded. What fun.

    Thanks,
    Doug

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Thanks as ever Satyr

    The Polydor catalogue of 1924/25 has a two page spread on these records and a few others introduced as follows:-
    Platten zur Musikgeschichte bearbeitet von Dr. Herbert Biehle
    Deutsche Instrumentalmusik des 18. Jahrhunderts
    Um die Sprechmaschine dem praktischen Studium der Musikgeschichte nutzbar zu machen, haben wir unter Mitarbeit von Dr. Herbert Biehle Piattenserien herausgebracht, welche die Perlen der unendlich reichen alten deutschen Musik getreu wiedergeben. Dabei handelt es sich keineswegs allein um die Befriedigung von Liebhabereien des Musikkenners. Diese Aufnahmen wenden sich vielmehr auch an die breite Masse, in der Absicht, auch dort einer wahren Kunstbildung Raum zu schaffen.

    The catalogue designates the group as 'Tonkünstler-Orchester' although some labels also state 'Kleines Tonkünstler-Orchester' which may have directed by the house conductor Bruno Seidler-Winkler

    Jols

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. That's great you found that information! Thanks a lot, Jolyon!

      Verwijderen