zaterdag 31 maart 2012

Felix Weingartner 4: Berlioz (Columbia, 1925)


Vorige week zondagmiddag 25 maart hoorde ik samen met m'n jongste zoon in Den Haag mijn geliefd Residentie Orkest met twee werken van het klassieke standaardrepertoire: het vioolconcert van Beethoven met de Canadese violist James Ehnes, die prachtig op een Stradivarius speelde. Na de pauze  klonk de Symphonie Fantastique van Berlioz, overbekend, maar een prachtig spektakelstuk waarin het orkest goed kan uitpakken. Dirigent was overigens Claus Peter Flor. Tot m'n verdriet vernam ik dat de vaste dirigent van het Residentie Orkest, de onvolprezen Neeme Järvi, het orkest gaat verlaten. Het slechte, zo niet vijandige, culturele klimaat in Nederland zal zeker tot zijn besluit hebben bijgedragen: in een interview noemt Järvi het een schande dat er niet voorzichtiger wordt omgesprongen met het culturele erfgoed in Nederland.


Al met al een goede aanleiding om weer eens een duik in de platenkast te nemen. En ik vind een mooie uitvoering van de Symphonie Fantastique van Felix Weingartner (02.06.1863 - 07.05.1942), opgenomen op een vroeg-elektrische opname van 29 oktober en 1 november 1925, op 6 78t.platen. Overigens had Weingartner op 10 maart 1925 de Symphonie Fantastique al akoestisch opgenomen, maar die is niet uitgebracht, ongetwijfeld vanwege de omwenteling die gaande was door de uitvinding van de microfoon. 
Ik heb de plaatkanten simpel aan elkaar geplakt, waardoor af en toe een akkoord dubbel klinkt: ik vind het persoonlijk bijdragen aan de charme van het 78t. medium. Voor die tijd vind ik het een verbluffend heldere en ook levendige uitvoering, die boven verwachting goed klinkt voor zo'n vroege microfoon-opname.
Lees meer over Felix Weingartner op Wikipedia. Alle opnamen van Felix Weingartner op mijn blog vind je hier. En ook bij The Shellackophile zijn veel Weingartner-opnamen te vinden.

Hector Berlioz: Symphonie fantastique op.14 (1830):
1  rêveries - passions    12:26
2  un bal    6:38
3  scène aux champs    14:48
4  marche au supplice    4:16
5  songe d'une nuit de sabbat    9:08
London Symphony Orchestra o.l.v. Felix Weingartner
78t 30 cm: Columbia L 1708-13  
(W)AX 111-16; 119-21; 117; 122; 118
Opname 29.10.1925; 01.11.1925
Totale tijd:   47:16

Download

donderdag 29 maart 2012

Léner SQ 3: Haydn SQ op.76 no.5 (Columbia, 1924)

Sándor Roth , Imre Hartmann, Jenö Léner, Jószef Smilovits

Een derde post van het Léner String Quartet, met het strijkkwartet in D op.76 no.5 van Haydn.
De samenstelling van het kwartet:
Jenö Léner, eerste viool;
Jószef Smilovits, tweede viool;
Sándor Roth, altviool;
Imre Hartmann, cello. 

Joseph Haydn: Strijkkwartet in D op.76 no.5
1  allegretto    6:01
2  largo    8:35
3  menuetto - allegro    3:10
4  finale - presto    3:40
Léner String Quartet
78t 30 cm: Columbia L 1599-1601   AX 333-6,38-9
Opname 22-02-1924

Download mp3

zondag 25 maart 2012

Koppel SQ: Haydn "The bird" (Columbia, 1948)

Joseph Haydn

Het Koppel Strijkkwartet uit Denemarken bestond uit:
Else Marie Brunn, eerste viool;
Andreas Thyregod, tweede viool;
Julius Koppel, altviool;
Torben Anton Svendsen, cello.
We horen een mooie interpretatie van het strijkkwartet op.33 no.3 van Joseph Haydn.
Het strijkkwartet in C op.33 no.3 dankt zijn bijnaam "De vogel" aan de repeterende nootjes van het eerste deel. 

Joseph Haydn: Strijkkwartet in C op.33 no.3 "De vogel" (1781):
1  allegro moderato    5:05
2  scherzo - allegretto    3:26
3  adagio ma non troppo    6:15
4  finale: rondo - presto    2:45
Koppel String Quartet
78t 30 cm: Columbia LX 1254/5   CCX 1281-4
Opname 12-03-1948

Download mp3

vrijdag 23 maart 2012

Lubka Kolessa, Karl Böhm: Beethoven (Electrola, 1939)


Lubka Kolessa (19.05.1902 - 15.08.1997): In Oekraïne geboren pianiste. Studeerde in Wenen bij Louis Thern en Emil von Sauer, haalde haar diploma in 1920. Een succesvolle carrière volgde. Studeerde van 1929-1930 bij Eugen d'Albert. Vanwege de oorlog verhuisde ze naar Canada (Ottawa) waar ze haar pianistencarrière tot 1954 voortzette. Daarna wijdde ze zich aan lesgeven in Toronto, Montreal, New York en Quebec. Zeer geziene docente.
Lees meer over haar op Wikipedia
Karl Böhm (28.08.1894 - 14.08.1981): Oostenrijks dirigent. Lees een uitgebreide biografie op Wikipedia


Ludwig van Beethoven: Pianoconcert no.3 in c op.37 (1800):
1  allegro con brio    15:59
2  largo    10:10
3  rondo - allegro    8:56
Lubka Kolessa, piano
Sächsische Staatskapelle o.l.v. Karl Böhm
78t 30 cm: Electrola DB 5506-10   2RA.4018~26
Opname 01-06-1939

Johann Nepomuk Hummel: 
4  Rondo in Es op.11
Lubka Kolessa, piano
78t 30 cm: Electrola DB 5510   2RA.4036

Opname 01-06-1939

Download flac
Download mp3

woensdag 14 maart 2012

Kolisch SQ: Mozart KV 575 (Columbia, 1934)

Felix Khuner, Eugene Lehner, Benar Heifetz, Rudolf Kolisch

Het Kolisch Strijkkwartet werd in 1920 opgericht in Wenen, oorspronkelijk als het Wiener Streichquartett, gecoached door Arnold Schönberg.

De bezetting:

Rudolf Kolisch (20.07.1896 - 01.08.1978), eerste viool. Hij studeerde viool bij Ottokar Sevcik, compositie bij Franz Schreker en directie bij Franz Schalk. In 1919 begon hij te studeren bij Arnold Schönberg, die zijn zwager werd.  Die liet Kolisch spelen in de Verein für musikalische Privataufführungen, waaruit het Wiener Streichquartett ontstond dat zowel Schönbergs muziek als het traditionele kwartetrepertoire uitvoerde volgens de principes van Arnold Schönberg. Rond 1927 ontstond het Kolisch Quartet. Veel componisten zoals Alban Berg, Anton Webern, Béla Bartók en natuurlijk Arnold Schönberg zelf, hebben muziek voor dit kwartet geschreven. Het kwartet strandde in Amerika in het begin van de oorlog, waarna het  spoedig ontbonden werd omdat de leden zekerheid zochten in de Amerikaanse symfonie-orkesten. Kolisch nam in 1944 het leiderschap over van het befaamde Pro Arte Quartet.
Lees meer over hem op Wikipedia.

Felix Khuner (1906-1991): tweede violist, kwam in 1927 bij het kwartet. Lees ook over hem op Wikipedia.

Eugene Lehner (1906-1997): eigenlijke naam Jenö Léner, maar een andere dan de beroemde primarius van het Léner Quartet. Studeerde viool bij Jenö Hubay en compositie bij Zoltan Kodály. Hij speelde altviool van 1926-1939 in het Kolisch Kwartet, speelde daarna 39 jaar in het Boston Symphony Orchestra. Gaf ook veel les, o.a. aan het Juilliard Quartet en aan ons eigen Schönberg Kwartet, lees daarover hier.

Benar Heifetz, cello (sinds 1927).
Het kwartet heeft opnamen gemaakt voor Columbia: 
Wolff: Italiaanse serenade (1929)
Mozart: kwartetten KV 465 (1940) en KV 575 (1934) 
Schubert: kwartetten no.13 en 15 (1934) en de Quartettsatz in c. (1934)
Bartok: Strijkkwartet no.5, helaas niet uitgebracht (1940)
Arnold Schönberg: de 4 strijkkwartetten (1936-37)


Wolfgang Amadeus Mozart: Strijkkwartet no.21 in D KV 575
1  allegretto    4:47
2  andante    4:01
3  menuetto    3:13
4  rondo (allegretto)    5:13
Kolisch String Quartet
78t 30 cm: Columbia LX 337-8   CAX 7151-4 (alle eerste take)
Opname 25-06-1934

Download mp3

zondag 11 maart 2012

Léner SQ 2: Columbia (1922-24)

Léner String Quartet: Smilovits, Hartmann, Léner, Roth

Het Léner String Quartet uit Hongarije werd opgericht in 1918 door Jenö Léner (24.06.1894 - 29.11.1948) en bestond in de originele bezetting tot 1941. Vanaf 1942 werd in wisselende samenstellingen gespeeld, tot de dood van Jenö Léner in 1948. 
Een van de beroemdste kwartetten in de periode tussen de 2 wereldoorlogen, in de romantische traditie, met veel portamenti en rubati. 

Het kwartet begon in 1922 met het maken van opnamen. Het is het eerste strijkkwartet dat complete opnamen maakte van alle strijkkwartetten van Beethoven (begonnen in 1927, vanwege Beethoven's 100e sterfjaar). 


De samenstelling van het kwartet:
Jenö Léner, eerste viool;
Jószef Smilovits, tweede viool;
Sándor Roth, altviool;
Imre Hartmann, cello.


We horen 3 van hun vroege platen, opgenomen in de periode 1922-24 in Londen.
Overigens heb ik in januari 2011 een compleet strijkkwartet van Mozart KV 465 van het Léner Strijkkwartet, opname 1923, op mijn blog gepost, hier te vinden.

1  Franz Schubert: Strijkkwartet in d: andante con moto    4:25
2  Wolfgang Amadeus Mozart: Strijkkwartet no.12 in G KV 387: 
    4 molto allegro    4:07
    78t 30 cm: Columbia L 1460   75220/2
    Opname 02-05-1924

3  Alexander Borodin: Strijkkwartet in D: notturno    3:53
4  Pjotr I. Tchaikovsky: Strijkkwartet in D op.11: scherzo    3:58
    78t 30 cm: Columbia L 1512   75217 / AX 166
    Opname 13-11-1922 / 29-09-1923

5  Ludwig van Beethoven: Strijkkwartet no.7 in F op.59 no.1 "Rasoumovsky": 
    3 adagio molto e mesto    4:12
6  Wolfgang Amadeus Mozart: Strijkkwartet in Bes: 4 allegro assai    4:06
    78t 30 cm: Columbia  L 1554   AX 156/164
    Opname 26-09-1923

Download mp3

vrijdag 9 maart 2012

Yehudi Menuhin: Beethoven (HMV, 1929)


Yehudi Menuhin (22.04.1916 - 12.03.1999): Amerikaans violist en dirigent. Zijn ouders waren Russisch-Joodse immigranten. Zijn zussen waren de pianiste en mensenrechten-activiste Hephzibah Menuhin (20.05.1920 - 01.01.1981) en pianiste, schilderes en dichteres Yaltah Menuhin (07.11.1921 - 09.06.2011). Wonderkind, debuteerde op z'n zevende. Had les van Louis Persinger, Georges Enesco en Adolf Busch. Nam in 1932 Elgar's vioolconcert op met Elgar als dirigent. Lees uitgebreide biografische informatie op Wikipedia
Hij had vanaf z'n 13e een platencontract met HMV (later EMI) en maakte zijn laatste plaat in 1999 toen hij bijna 83 was: het langste platencontract in de fonografische geschiedenis. 
Deze opnamen van november 1929 behoren dan ook tot de eerste die hij gemaakt heeft.
De 3 platen ruisen zeer sterk, te wijten aan de katoenvezel die HMV en Columbia in die periode helaas door de schellak mengden. Dankzij ClickRepair is de ergste hagelbui verwijderd. En horen we een mooie interpretatie, gespeeld door een 13-jarige jongen.

Ludwig van Beethoven: Vioolsonate no.1 in D op.12 no.1 (1797-98):
1  allegro con brio    6:16
2  tema con variazioni. andante con moto    7:22
3  rondo. allegro    4:57

Wolfgang Amadeus Mozart: Vioolsonate no.24 in C KV 296:
4  andante    4:46

Yehudi Menuhin, viool; Hubert Giesen, piano
78t 30 cm: HMV DB 1365-7  (32-931~6) 
Cc 18160-2; 1-2; 2-2; 3-2A; 4-2; Cc 18171-2)
Opname 1-3: 12-11-1929
Opname 4: 13-11-1929

Download mp3

dinsdag 6 maart 2012

Moura Lympany, Warwick Braithwaite: Saint-Saëns (Decca, 1945)


Een tweede post waarin de Engelse pianiste Moura Lympany (18.08.1916 - 28.03.2005) schittert. Ik verwijs naar m'n vorige post voor meer informatie over haar.

Camille Saint-Saëns (09.10.1835 - 16.12.1921) schreef zijn 2e pianoconcert in 1868 in 3 weken. Hijzelf speelde de piano bij de première, met Anton Rubinstein als dirigent. Saint-Saëns breekt met de gewoonte om van deel 2 een langzaam deel te maken: deel 1 is het langzame deel.

Warwick Braithwaite (09.01.1896 - 1971): in Nieuw-Zeeland geboren dirigent, m.n. van operarepertoire. 
1924-1932: Cardiff Musical Society
1928-1931: Nationaal Orkest Wales
1932-1940: Vic-Wells, later Sadler's Wells Opera Company
1940-1946: Scottish Orchestra
1949-1953: Royal Opera, Covent Garden
1953-1954: National Orchestra New-Zealand
1954-1955: Australian National Opera Company
1956-1960: Welsh National Opera company
1960-1968: terug naar Sadler's Wells Opera Company
Hij schreef een boek over dirigeren: The conductor's art
Zijn zoon Nicholas Braithwaite was ook een gerenommeerd dirigent.
Decca heeft het concert meerdere keren uitgebracht, onder bestelnummers AK.1161-3 en, waarschijnlijk eind jaren '40, met een zwart label, onder nummers X 10017-9, de beruchte platen met harde ruis. De afbeelding boven is van de papieren verpakking van de X-platen, maar als bron heb ik de platen met AK-nummers gebruikt, die minder ruis geven.

Moura Lympany

Camille Saint-Saëns: Pianoconcert no.2 in g op.22 (1868):
1  andante sostenuto    11:00
2  allegro scherzando    5:24
3  presto    6:30
Moura Lympany, piano
National Symphony Orchestra o.l.v. Warwick Braithwaite
78t 30 cm: Decca AK.1161-3   AR 9579-84
Opname 24-07-1945
Totale tijd:   22:54

Download

zondag 4 maart 2012

Moura Lympany, Rafael Kubelik: Mendelssohn (HMV, 1948)

Moura Lympany

Moura Lympany (18.08.1916 - 28.03.2005): Engels pianiste. "Dame" sinds 1992. Echte naam Mary Gertrude Johnstone. Studeerde in Luik en in Londen, Royal Academy of Music. Debuut in 1929 o.l.v. Basil Cameron met hetzelfde concert als in deze post: Mendelssohn pianoconcert no.1.  Vervolgde haar studie bij Paul Weingarten (Wenen) en Mathilde Verne (een leerlinge van Clara Schumann en Tobias Matthay). Debuut in Londen in 1935. In 1938 werd ze tweede, na Emil Gilels, in de Ysaÿe Piano Competitie in Brussel, de voorloper van het huidige Koningin Elizabeth Concours. Een van de beroemdste Engelse pianisten van na de 2e wereldoorlog. Lees meer op Wikipedia.

Het orkest staat o.l.v. Rafael Kubelik (29.06.1914 - 11.08.1996), die we in een opname, ook uit 1948, met Ida Haendel op viool, al eerder tegenkwamen op mijn blog.

Felix Mendelssohn: Pianoconcert no.1 in g op.25 (1830-1831):    17:58
molto allegro con fuoco - andante - presto: molto allegro e vivace
Moura Lympany, piano; Philharmonia Orchestra o.l.v. Rafael Kubelik
HMV C.3838-9  2EA.13288-91
Opname 03-10-1948

Download

vrijdag 2 maart 2012

Benno Moiseiwitsch, Leslie Heward: Grieg (1941)

Benno Moiseiwitsch

Benno Moiseiwitsch (22.02.1890 - 09.04.1963): In Oekraïne geboren pianist. Had o.m. les van de grote pianopedagoog Theodor Leschetizky in Wenen. Debuut in Londen in 1909. Naturaliseerde tot Engelsman in 1937. Lees meer over hem op Wikipedia.
Hij nam platen op voor HMV vanaf 1916 en maakte de fonografische ontwikkeling mee t/m de stereo-opnamen.

Leslie Heward (08.12.1897 - 03.05.1943): Engels componist en dirigent. Studeerde orgel op z'n 5e. Vervolgde zijn studie bij het Royal College of Music o.m. bij Charles Villiers Stanford, Ralph Vaughan Williams en Adrian Boult. Na zijn examen in 1921 verdiende hij z'n brood als bespeler van het bioscooporgel. Werd in 1925 muziekdirecteur van het South African Broadcasting Corporation en dirigent van het orkest van Kaapstad. Volgde in 1930 Adrian Boult op als dirigent bij het City of Birmingham Orchestra tot zijn vroege dood in 1943. Een pure muzikant, zeer bescheiden. Stierf aan tuberculose.

Selim Palmgren (16.02.1878 - 13.12.1951): Fins componist, pianist en dirigent. 1895-1899 Conservatorium van Hesinki, daarna pianostudie bij o.a. Conrad Ansorge en Ferrucio Busoni. Lees meer over hem op Wikipedia.

Edvard Grieg: Pianoconcert in a op.16 (1868):
1  allegro molto moderato    11:36
2  adagio    5:56
3  allegro moderato molto e marcato    8:52
Benno Moiseiwitsch, piano
Hallé Orchestra o.l.v. Leslie Heward
78t 30 cm: HMV C.3264-7   2ER.566-72
Opname 22-10-1941

Selim Palmgren: 
4  Refrain de Berceau; West-Finse dans op.31 no.5    4:31
Benno Moiseiwitsch, piano
78t 30 cm: HMV C.3267   2EA.9496
Opname 10-11-1941

Download